*İklim zirvesi, Türk mutfağı, gastronomi diplomasisi ve Türkiye turizmi için tarihi bir fırsat*
Bir ülkenin dünyaya kendisini tanıtması için artık yalnızca güzel plajlara, beş yıldızlı otellere, tarihi eserlere ve doğal güzelliklere sahip olması yetmiyor. Dünyanın gündemini belirleyen uluslararası organizasyonlara ev sahipliği yapmak, ülkenin ekonomik gücünü, diplomatik ağırlığını ve kültürel zenginliğini de ortaya koyuyor.
COP31 tam da bu açıdan Türkiye için çok önemli bir fırsat. Çünkü bu zirve yalnızca iklim değişikliğinin konuşulduğu bir toplantı değil; Türkiye’nin çevre politikalarını, turizm vizyonunu, tarımsal üretimini, gastronomisini ve uluslararası marka değerini dünyaya anlatabileceği büyük bir platform.
Antalya’nın böylesine önemli bir organizasyonla dünya gündemine taşınması, Türkiye’nin turizm başkentini aynı zamanda çevre diplomasisinin ve sürdürülebilir kalkınmanın merkezlerinden biri hâline getirebilir.

COP31 nedir, neden bu kadar önemli?
COP, İngilizce Conference of the Parties ifadesinin kısaltmasıdır. Türkçesiyle Taraflar Konferansı. Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi kapsamında her yıl düzenlenen, dünyanın en önemli iklim diplomasisi toplantısıdır.
İlk COP toplantısı 1995 yılında Berlin’de gerçekleştirildi. O tarihten bu yana yaklaşık 200 ülke, iklim değişikliğiyle mücadele, sera gazı emisyonlarının azaltılması, yenilenebilir enerji, iklim finansmanı, ormanların korunması ve sürdürülebilir kalkınma gibi konuları müzakere ediyor.
COP31, 9-20 Kasım 2026 tarihleri arasında Antalya’da düzenleniyor. Devlet başkanları, hükümet temsilcileri, bakanlar, bilim insanları, uluslararası kuruluşlar, yatırımcılar, iş dünyası ve sivil toplum kuruluşları aynı çatı altında buluşuyor.

Ancak COP31’i Türkiye açısından özel kılan bir başka gelişme var: Türkiye ilk kez bu konferansa ev sahipliği yapıyor ve COP Başkanlığını üstleniyor. Avustralya ise resmî müzakerelerin başkanlığını yürütüyor. Bu görev paylaşımı, Türkiye ile Avustralya arasında varılan uluslararası uzlaşının sonucu.
Bu ayrıntı önemli. Çünkü Türkiye yalnızca toplantıların yapıldığı ülke değil; iklim gündeminin şekillendirilmesinde siyasi ve diplomatik sorumluluk üstlenen ülkelerden biri.
11-12 Kasım tarihlerinde Antalya’da gerçekleştirilen Dünya Liderler Zirvesi’nde altı kıtadan 95 ülke ve yedi uluslararası kuruluş temsil edildi. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın ev sahipliğindeki bu buluşma, Türkiye’nin uluslararası görünürlüğü bakımından önemli bir diplomatik kazanım oldu.

Türkiye’de neler değişti?
COP31’in Türkiye’ye kazandırdığı en önemli farklardan biri, iklim konusunun yalnızca çevre politikası olarak değil, ekonomi, enerji, tarım, turizm ve dış politika başlıklarıyla birlikte ele alınmasıdır.
Türkiye’nin gündeminde artık şu konular daha görünür:
- Yenilenebilir enerji yatırımları ve enerji verimliliği.
- Orman yangınlarıyla mücadele ve ormanların korunması.
- Su kaynaklarının etkin kullanılması ve kuraklıkla mücadele.
- Tarımda iklim değişikliğine uyum.
- Sıfır atık ve döngüsel ekonomi.
- Sürdürülebilir şehirler ve turizm tesisleri.
- Gıda güvenliği ve sürdürülebilir üretim.
Türkiye’nin COP31 gündeminde sıfır atık, okyanuslar ve denizler, gıda güvenliği, iklim dirençli şehirler, gençlik, temiz enerji dönüşümü ve yeşil sanayileşme gibi on öncelikli tema bulunuyor.
Burada özellikle altını çizmek istediğim bir konu var: İklim değişikliği, Türk turizmi için de doğrudan ekonomik bir mesele. Denizlerin ısınması, su kıtlığı, orman yangınları, aşırı sıcaklar ve doğal alanların zarar görmesi, Türkiye’nin turizm geleceğini etkiliyor.
Dolayısıyla sürdürülebilir turizm artık bir halkla ilişkiler sloganı değil, sektörün geleceğini belirleyecek bir yatırım ve rekabet meselesidir.

Türk mutfağı için dünyanın en büyük tanıtım sahnelerinden biri
COP31’in benim açımdan en heyecan verici taraflarından biri de Türk mutfağının bu kadar büyük bir uluslararası organizasyonun gündemine alınması.
Çünkü gastronomi yalnızca yemek değildir. Bir ülkenin tarihidir, coğrafyasıdır, tarımsal üretimidir, kültürüdür ve ekonomik değeridir.
Türkiye’nin 7 bölgesi, binlerce yıllık yemek geleneği, coğrafi işaretli ürünleri, zeytinyağları, peynirleri, bakliyatları, baharatları, tahılları, et yemekleri, tatlıları ve içecekleriyle dünyada çok güçlü bir gastronomi potansiyeli var.
Fakat bu potansiyeli dünya çapında bir markaya dönüştürmek için yalnızca restoran açmak yeterli değil. Devlet başkanlarının, diplomatların, uluslararası basının ve yatırımcıların bulunduğu organizasyonlarda kendi mutfağımızı doğru anlatmamız gerekiyor.
COP31’de bu anlayışla hazırlanan gastronomi alanları, Türkiye’nin mutfak kültürünü uluslararası ziyaretçilere tanıtmayı hedefliyor.
COP31’de hangi Türk yemekleri ve ürünleri tanıtılıyor?
Burada iki ayrı tanıtım alanını birbirinden ayırmak gerekiyor.
1. Antalya’nın yerel mutfağı
Antalya’nın yöresel lezzetleri için özel bir Antalya Evi hazırlanıyor. Bu kapsamda öne çıkan yemekler:
- Antalya şiş köfte
- Antalya piyazı
- Antalya kabak tatlısı
Bunların yanı sıra kentin coğrafi işaretli ürünleri ve yöresel lezzetleri de tanıtılıyor.

2. Türkiye’nin yedi bölgesinden gastronomi
Yeşil Bölge’de ise geleneksel mimariyle hazırlanan yemek evleri bulunuyor. Bu alanlarda Akdeniz, Karadeniz, Türk dünyası, Gaziantep, Kayseri, Konya ve sıfır atık mutfakları öne çıkıyor.
Bu alanların hazırlanmasında Gaziantep, Konya, Kayseri ve Trabzon büyükşehir belediyeleri ile Antalya Valiliği ve Çankırı Belediyesi gibi yerel kurumlar görev alıyor.
Burada asıl önemli olan, Anadolu mutfağının sadece kebap, döner ve baklavadan ibaret olmadığını göstermek.
Gaziantep’in fıstığı ve baklavası, Kayseri’nin mantısı ve pastırması, Konya’nın etli ekmeği ve fırın kebabı, Karadeniz’in hamsisi, mısır ekmeği ve tereyağı, Akdeniz’in zeytinyağlıları, ot yemekleri ve turunçgilleri; hepsi Türkiye’nin gastronomi kimliğinin bir parçası.
Üstelik sıfır atık mutfağının da bu organizasyonda yer alması çok anlamlı. Çünkü geleneksel Türk mutfağında mevsiminde üretim, kurutma, turşu, salamura, değerlendirme ve artan malzemeyi yeniden kullanma gibi bugün sürdürülebilirlik adı altında dünyada yeniden keşfedilen pek çok uygulama zaten mevcut.

Bunu doğru anlatabilirsek geçmişin mutfak kültürünü geleceğin sürdürülebilirlik modeliyle birleştirmiş oluruz.
Dünya liderleri ne yedi? COP31’in gastronomi menüsü
Gelelim en çok merak edilen konulardan birine: Dünya liderlerine ve uluslararası konuklara hangi yemekler sunuldu?
COP31’in gastronomi tarafında farklı ekipler ve farklı menüler görev aldı. Burada yalnızca tek bir liderler menüsünden söz etmek doğru olmaz. VIP büfeleri, özel davetler, oturmalı yemekler ve genel ikramlar birbirinden farklıydı.

Liderler ve VIP konuklar için Antalya mutfağı
Antalya’nın ünlü restoranı 7 Mehmet tarafından hazırlanan özel büfede şu lezzetler öne çıktı:
- Şiş köfte
- Antalya piyazı
- Kabak tatlısı
- Turunç reçeli
- Akdeniz balıkları ve yöresel ürünler
Bunun yanında İstanbul’un köklü restoranlarından Hünkâr, geleneksel Osmanlı ve Türk mutfağını temsil eden yemekleriyle organizasyonda yer aldı.
Özel yemeklerde sunulan menüler
Neolokal’den Maksut Aşkar, Casa Lavanda’dan Emre Şen, Teruvar Urla’dan Osman Serdaroğlu, Telezzüz’den Bahtiyar Büyükduman ve Mezra’dan Serhat Doğramacı’nın katkılarıyla hazırlanan menüde şu yemekler yer aldı:
- Narenciyeli sonbahar sebzeleri
- Deniz mahsullü pazı sarma
- Fırında oğlak ve siyez keşkeği
- Akya buğulama ve rezene
- Ardıç ve Türk kahveli kereviz
- Fındık çorbası ve vişne sos
Resepsiyon ikramlarında ise hardaliye, gül köpüklü pancar tartar, içli köfte ve naneli yoğurt köpüğü, kestane çorbası, ıhlamurda demlenmiş incirli peynir kreması ve trüflü humus gibi yaratıcı sunumlar dikkat çekti.

Hünkâr’ın menüsünde mercimek çorbası, düğün çorbası, imam bayıldı, tandır, hünkârbeğendi, kayısılı kereviz, ıspanaklı levrek buğulama ve irmik helvası gibi klasikler de vardı.
Bir de COP31 için hazırlanan Anadolu menüsü var. Şef Kasım Şentürk’ün çalışmasında Tokat yaprağıyla açık sarma, Trabzon yağlı peyniriyle börek, kuzu gerdanlı veya oğlak etli keşkek, uzun pişirilmiş kaburga ve yoğurt tatlısı gibi lezzetler öne çıkıyor.
Bu menülerde dikkatimi çeken en önemli konu, Türk mutfağının artık sadece geleneksel yemeklerle değil, modern gastronomi teknikleriyle de dünyaya sunulması.
Bir tarafta Anadolu’nun yüzlerce yıllık tarifleri, diğer tarafta uluslararası mutfak deneyimine sahip şefler var. İşte gastrodiplomasi dediğimiz şey tam da budur.
*Not:* Yukarıdaki yemekler, organizasyonun farklı ağırlama alanlarında basına yansıyan menülerdir. Bunların tamamının devlet başkanlarının aynı sofrada yediği tek bir menü olduğunu düşünmemek gerekir.

İklim zirvesinde gastronominin önemi: Sürdürülebilir mutfak
COP31’in en önemli mesajlarından biri de gıda üretimi ve tüketiminin iklim değişikliğiyle doğrudan bağlantılı olması.
Bugün dünya gıda sistemleri; su tüketimi, tarımsal üretim, hayvancılık, lojistik, ambalajlama ve gıda israfı gibi pek çok konuda ciddi bir dönüşüm yaşıyor.
Türk mutfağının burada önemli bir avantajı var.

Anadolu mutfağı tarih boyunca mevsimsel ürünlere, yerel tarıma, saklama tekniklerine ve bölgesel üretime dayanmış.
Örneğin:
- Tarhana, mevsiminde üretilen ürünlerin uzun süre saklanmasını sağlayan geleneksel bir yöntem.
- Turşu ve salamura, gıda muhafazasının Anadolu’daki köklü örnekleri.
- Bulgur, buğdayın işlenmesiyle elde edilen önemli bir besin kaynağı.
- Zeytinyağlı mutfak, bitkisel ağırlıklı beslenme kültürümüzün güçlü temsilcisi.
- Kurutulmuş sebze ve meyveler, ürünlerin mevsim dışında da değerlendirilmesini sağlıyor.
- Yerel peynirler ve geleneksel bakliyat yemekleri, bölgesel üretim kültürünü yaşatıyor.
COP31’de sıfır atık mutfağının yer alması bu bakımdan önemli. Organizasyonun iklim hedefleri doğrultusunda yemek hizmetlerinde bitkisel ağırlıklı seçenekler ve daha az et tüketimi konusu da gündeme taşındı.
Bence Türkiye’nin bundan sonraki adımı, Anadolu’nun geleneksel mutfak bilgisini uluslararası sürdürülebilir gastronomi standartlarıyla buluşturmak olmalı.

COP31 Türkiye turizmine ne kazandıracak?
Şimdi işin ekonomik tarafına bakalım.
Türkiye turizmi uzun yıllardır deniz, kum, güneş ve her şey dâhil otel modeliyle dünya pazarında güçlü bir konuma sahip. Ancak turizmi yalnızca yaz sezonuna ve otel doluluklarına bağlamak artık yeterli değil.
Uluslararası organizasyonlar, ülkenin turizm gelirlerini çeşitlendirmek için büyük fırsatlar yaratıyor.
COP31’in Türkiye’ye sağlayabileceği katkıları beş başlıkta değerlendirebiliriz.
1. Uluslararası marka değeri
Bu organizasyon, Türkiye’nin uluslararası medya ve diplomasi gündeminde daha fazla yer almasını sağlıyor.
Antalya’nın yalnızca tatil yapılan bir şehir değil, uluslararası kongrelerin, diplomatik toplantıların ve büyük organizasyonların merkezi olabileceği gösteriliyor.

2. Konaklama ve hizmet ekonomisi
Otelcilik, restoranlar, transfer şirketleri, havayolları, teknik hizmetler, güvenlik, organizasyon şirketleri ve yerel tedarikçiler bu ölçekteki etkinliklerden ekonomik fayda sağlayabiliyor.
Üstelik bu organizasyonların kasım gibi yaz sezonu dışındaki bir dönemde yapılması Antalya açısından ayrıca değerli.
3. Kongre ve toplantı turizmi
Dünyanın farklı ülkelerinden gelen delegasyonların, iş insanlarının ve uluslararası kuruluşların Antalya’yı tanıması, gelecekte yeni kongre ve toplantıların önünü açabilir.
Bir COP31 katılımcısının daha sonra ailesiyle tatil için Antalya’ya gelmesi veya kendi ülkesindeki bir şirketin burada toplantı düzenlemesi, organizasyonun uzun vadeli turizm etkisinin bir parçasıdır.
4. Gastronomi turizmi ve yerel üretici
Bir yabancı devlet temsilcisinin Antalya piyazını tatması, bir uluslararası yatırımcının Gaziantep baklavasını tanıması veya bir gazetecinin Anadolu peynirlerini keşfetmesi küçük gibi görünen ama uzun vadede ekonomik değeri olan temaslardır.
Bu temaslar restoranlara, üreticilere, kooperatiflere, yöresel ürün işletmelerine ve gastronomi turizmine yeni kapılar açabilir.
5. Antalya’nın uluslararası etkinlik merkezi olması
Antalya artık yalnızca tur operatörlerinin ve tatilcilerin değil, diplomasi ve uluslararası iş dünyasının da dikkatini çekebilecek bir destinasyon.
Bu konumun kalıcı hâle gelmesi için COP31 sonrasında da uluslararası toplantılara, bilimsel kongrelere, gastronomi festivallerine ve kültürel organizasyonlara ev sahipliği yapılmalı.
Antalya için asıl fırsat: Turizm başkentinden gastronomi başkentine
Antalya’nın en büyük avantajı yalnızca otelleri ve sahilleri değil. Aynı zamanda çok zengin bir tarımsal üretim ve mutfak kültürüne sahip olması.
Antalya denildiğinde akla portakal, turunç, nar, avokado, zeytinyağı, tahin, susam, taze sebzeler, deniz ürünleri ve keçi yetiştiriciliği geliyor.
Bunların her biri gastronomi turizminin temel taşları olabilir.
Özellikle Antalya’nın coğrafi işaretli ürünlerinin uluslararası alanda tanıtılması önemli. Çünkü coğrafi işaret sadece bir ürünün adını korumaz; o ürünün yetiştiği coğrafyayı, üreticisini, geleneğini ve ekonomik değerini de korur.

COP31 gibi bir organizasyon, bu ürünlerin yabancı şefler, satın alma profesyonelleri, otel zincirleri, restoran yatırımcıları ve uluslararası medya tarafından tanınması için çok değerli bir ortam oluşturuyor.
Ancak burada bir uyarı yapmak gerekiyor: Bir ürünü zirvede bir kez ikram etmek yeterli değil. O ürünün ihracat bağlantısını kurmak, uluslararası restoran menülerine sokmak, şeflerle iş birliği yapmak ve coğrafi işaretini dünyada tanıtmak gerekiyor.
Türkiye’nin asıl kazanımı, organizasyon bittikten sonra başlamalı.
Gastronomi Turizmi Derneği açısından COP31’in mesajı
Gastronomi Turizmi Derneği olarak yıllardır üzerinde durduğumuz bir konu var: Gastronomi, turizmin yan unsuru değil, doğrudan ekonomik güçlerinden biridir.
Bir ülkenin mutfağı, o ülkenin kültürel diplomasi aracıdır.
Fransa bunu yıllardır başarıyla uyguluyor. İtalya, peynirini, makarnasını, zeytinyağını ve bölgesel mutfaklarını dünya markasına dönüştürüyor. Japonya, mutfağını kültürel kimliğinin ayrılmaz parçası hâline getirdi. Peru, gastronomiyi ülkesinin uluslararası tanıtımında önemli bir güç olarak kullanıyor.

Türkiye’nin de artık bu ligde daha iddialı olması gerekiyor.
COP31 bize çok önemli bir örnek sundu: İklim, turizm, tarım, gastronomi ve ekonomi birbirinden bağımsız düşünülemez.
Bu nedenle Gastronomi Turizmi Derneği’nin de savunduğu gastrodiplomasi yaklaşımının, kamu kurumları ve özel sektör tarafından daha güçlü sahiplenilmesi gerekiyor.
Tarım ve Orman Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Ticaret Bakanlığı, belediyeler, üniversiteler, üretici kooperatifleri, şefler ve gastronomi kuruluşları aynı hedef doğrultusunda hareket etmeli.
Anadolu kadınının ürettiği tarhana, erişte, peynir, reçel, zeytinyağı ve yöresel ürünler yalnızca yerel pazarlarda kalmamalı. Bunlar uluslararası gastronomi ekonomisinin bir parçası hâline gelmeli.

COP31’den sonra ne yapmalıyız?
Bence Türkiye’nin COP31 sonrasında hayata geçirmesi gereken beş önemli proje var:
1. *Türkiye Gastronomi Evi:* Dünyanın önemli başkentlerinde Türk mutfağını, coğrafi işaretli ürünlerimizi ve yerel şeflerimizi tanıtacak kalıcı merkezler kurulmalı.
2. *Anadolu Ürünleri İhracat Programı:* COP31’de tanıtılan yöresel ürünler için uluslararası alıcılarla ticari bağlantılar oluşturulmalı.
3. *Sürdürülebilir Otel Mutfağı:* Türkiye’deki otellerde yerel ürün kullanımı, gıda israfının azaltılması ve karbon ayak izinin düşürülmesi teşvik edilmeli.
4. *Antalya Uluslararası Gastronomi ve İklim Festivali:* COP31’in mirası olarak her yıl uluslararası şefleri, üreticileri, akademisyenleri ve turizm profesyonellerini buluşturan bir etkinlik düzenlenmeli.
5. *Genç Şefler ve Anadolu Üreticileri Programı:* Yerel üreticiler ile genç şefler buluşturularak geleneksel ürünlerin yeni nesil gastronomi anlayışıyla dünyaya tanıtılması sağlanmalı.
Böylece COP31 yalnızca iki haftalık bir uluslararası toplantı olarak kalmaz; Türkiye’nin turizm, gastronomi ve sürdürülebilir ekonomi politikalarında kalıcı bir dönüşümün başlangıcı olabilir.
Son söz: Dünya iklimi konuşurken Türkiye kendi mutfağını da anlatmalı
COP31’in Antalya’da düzenlenmesi Türkiye için önemli bir diplomatik, ekonomik ve kültürel fırsat.
Ancak bu fırsatı yalnızca organizasyonun büyüklüğüyle ölçmemeliyiz. Asıl başarı, zirveden sonra kaç yeni yatırımın geldiği, kaç uluslararası kongrenin Antalya’yı tercih ettiği, kaç yerel ürünün ihracata açıldığı ve Türk mutfağının kaç yeni ülkede tanındığıyla ölçülmeli.
Bir düşünün; dünyanın dört bir yanından gelen devlet başkanları, diplomatlar, gazeteciler ve yatırımcılar aynı şehirde buluşuyor. Onlara yalnızca toplantı salonlarını ve otellerimizi değil, binlerce yıllık mutfak kültürümüzü de anlatıyoruz.
Bir tabak Antalya piyazı, bir porsiyon oğlak tandır, bir dilim kabak tatlısı bazen uzun diplomatik konuşmalardan daha kalıcı bir iz bırakabilir.

Çünkü yemek, insanları aynı masada buluşturmanın en eski ve en güçlü yoludur.
Türkiye’nin artık bu gücü ekonomik değere dönüştürmesi gerekiyor.
COP31 Antalya’da başladı. Şimdi sıra, bu organizasyonun mirasını Türkiye’nin geleceğine taşımakta.
Dünya iklimi konuşurken biz de Anadolu’nun bereketini, Türk mutfağının zenginliğini ve gastronominin ekonomik gücünü anlatmalıyız.
Unutmayalım: Bir ülke bazen diplomasisini masada, kültürünü tabakta, geleceğini ise mutfağında kazanır.

