Dünyada her yıl 10 milyondan fazla yeni demans vakası teşhis ediliyor. Alzheimer’s Disease International’ın (ADI) verilerine göre, her 3,2 saniyede bir kişi bu hastalıkla yüzleşiyor. Hem birey hem toplum için ağır sonuçlar doğuran bu tablo, küresel ekonomik yükü de artırıyor. ADI, demansın toplam maliyetinin 2030 yılına kadar 2,8 trilyon dolara ulaşacağını öngörüyor.
Tüm bu karanlık senaryonun içinde, yapay zeka destekli yeni bir beslenme modeli bilim dünyasında umut yarattı. Çin'in Şanghay kentindeki araştırmacılar, Nature Human Behaviour dergisinde MODERN diyetini tanıttı. Yapay zeka ile geliştirilen bu model, demansı önleme konusunda bugüne kadarki çalışmalardan daha geniş bir veriye dayanıyor.
185 Binden Fazla Kişinin Verisiyle Oluşturuldu
Araştırmacılar, İngiltere merkezli UK Biobank’ten elde edilen 185.012 katılımcının beslenme verilerini analiz etti. Katılımcılar 10 yıl boyunca takip edildi. Bu süreçte kimlerin demans geliştirdiği incelendi. Ardından bir makine öğrenmesi algoritması, hangi besinlerin risk üzerinde etkili olduğunu sıraladı.
Elde edilen sonuçlar doğrultusunda araştırmacılar, MODERN diyeti adı verilen yedi bileşenli bir model oluşturdu. Bu model; yeterlilik, ölçülülük ve kısıtlama başlıkları altında üçe ayrıldı.
Hangi Besinler Demansa Karşı Koruyor?
Araştırmaya göre, bazı besinlerin düzenli tüketimi demans riskini ciddi oranda düşürüyor. Özellikle:
Yeşil yapraklı sebzeler
Narenciye
Yaban mersini, çilek gibi meyveler
Domates ve tatlı biber
Zeytinyağı, yumurta, tavuk ve patates (ölçülü tüketim)
Araştırma, bu besinlerin bitki polifenolleri bakımından zengin olduğunu ve oksidatif stresle savaşarak beyin fonksiyonlarını koruyabildiğini ortaya koydu. İlginç bir şekilde, yüksek miktarda tüketilen bazı sağlıklı besinlerin de risk oluşturabileceği belirtildi. Yani dengeli beslenme, burada kilit kavram.
Uzak Durulması Gerekenler: Tatlandırılmış İçecekler
Araştırmada yer alan en çarpıcı sonuçlardan biri de şekerli içeceklerin etkisi oldu. Yapay zeka modeli, bu içeceklerin demans riskini artırabileceğini gösterdi. Bu nedenle bu tür ürünler, MODERN diyetinde kısıtlama grubunda yer aldı.
MIND Diyetine Alternatif mi?
Araştırmacılar, MODERN diyetinin, 2015’te geliştirilen MIND diyetine oldukça benzediğini ancak bazı yenilikler sunduğunu belirtiyor. Örneğin, MIND diyeti meyve tüketimini sınırlı tutarken, MODERN diyeti narenciye ve meyve alımını dengeli şekilde öneriyor. Ayrıca, balığın bu yeni modelde yer almaması dikkat çekiyor. Bunun nedeni, araştırmanın yapıldığı ülkede balığın genellikle kızartılmış olarak tüketilmesi olabilir.
Henüz Yolun Başında Ama Umut Verici
Araştırmacılar, bu modelin farklı coğrafyalarda ve kültürel beslenme alışkanlıkları göz önünde bulundurularak yeniden test edilmesi gerektiğini vurguluyor. Ancak mevcut veriler, MODERN diyetinin demans riskini azaltma konusunda güçlü bir aday olduğunu gösteriyor.